Circulair slopen wordt steeds belangrijker. Hiervoor kiezen opdrachtgevers er steeds vaker voor om een sloopproject circulair aan te besteden. Een goede ontwikkeling, helaas zien we in de praktijk dat circulair aanbesteden niet altijd tot de meest circulaire manier van slopen leidt. In deel 1 van fouten bij circulair aanbesteden gaan we in op de onwetendheid binnen een sloopproject. 

Veel van de early adapters op het gebied van circulair sloop aanbesteden zijn overheden en woningcorporaties. Als organisaties met een maatschappelijk belang, zetten zij duurzaamheid hoog op de agenda. Daarnaast beschikken zij vaak over grote gebouwen die gesloopt of gerenoveerd dienen te worden. Circulair aanbesteden is voor veel opdrachtgevers geen dagelijkse werkzaamheden. Hierdoor merken wij dat het vanuit de praktijk vaak nog ontbreekt aan de juiste kennis.

Onvoldoende gebouwkennis

In veel circulaire aanbestedingen hebben opdrachtgevers onvoldoende inzicht in het gebouw. Er is niet genoeg bekend over de aanwezige producten en materialen. Zonder inzicht in de aanwezige producten, de kwaliteit  en de hergebruikmogelijkheden hiervan, is het voor de opdrachtgever lastig om een inschatting te maken van de circulaire mogelijkheden. De opdrachtgever heeft nauwelijks regie over de mate van circulariteit die gewenst is bij de sloop. Bij Circulair slopen is inzicht in het gebouw essentieel. Onvoldoende gebouw kennis kan leiden tot:

1. Onjuiste inschatting van herbruikbare materialen: Zonder inventarisatie is het moeilijk om de aanwezige producten en materialen in te schatten. Potentiële herbruikbare materialen kunnen als afval worden beschouwd.
2. Hoge kosten: Zonder te weten welke materialen hergebruikt kunnen worden, verdwijnt meer dan nodig is in de bouwsloopbak. Hierdoor zijn de afvalkosten hoger.
3. Minder circulaire kansen: Door gebrek aan inzicht is het moeilijk om circulaire kansen te zien. Hierdoor gaat potentieel hergebruik van producten verloren. 

Onvoldoende marktkennis

De circulaire markt heeft zich de afgelopen jaren sterk ontwikkeld. Er ontstaan steeds meer initiatieven voor het hergebruiken van producten. Een grote oorzaak hiervan is dat er een verdienmodel begint te ontstaan voor circulaire producten waar ondernemers op inspringen. Een mooi voorbeeld hiervan is een initiatief dat deuren opkoopt vanuit slooppanden, deze worden zelf gedemonteerd om vervolgens in de showroom verkocht te worden. 

Initiatieven genoeg, deze zijn echter bij de opdrachtgever niet altijd in beeld. Hierdoor heeft de opdrachtgever geen goed beeld van de mogelijke kosten en opbrengsten van circulair slopen, waardoor er minder scherp aanbesteed kan worden en hergebruik volledig afhankelijk van de sloper is. Ook is kennis van de circulaire markt belangrijk bij het opstellen van circulaire doelen. Dat voorkomt dat een opdrachtgever niet haalbare doelen opstelt, waardoor er achteraf discussie ontstaat met de sloper. 

Regie behouden

Een opdrachtgever doet er verstandig aan om een circulaire inventarisatie uit te laten voeren. In sommige aanbestedingsprocedures wordt de inventarisatie uitgevoerd door de sloper zelf. Het nadeel hiervan is dat het een kwestie is van de slager keurt zijn eigen vlees. De sloper kan minder opnemen om om zo onder verplichtingen uit te komen. Als de opdrachtgever zelf de regie wil behouden, moet er een onafhankelijk rapport worden opgesteld. Het rapport geeft de opdrachtgever inzicht in alle aanwezige producten en materialen in een gebouw en geeft daarbij ook de marktkennis. Zo creëert de opdrachtgever voorwaarden voor het circulair aanbesteden. 

Circulaire inventarisatie

Een onafhankelijke circulaire inventarisatie kent veel voordelen voor de opdrachtgever. 

• Objectieve en betrouwbare informatie: Een onafhankelijke partij heeft geen financieel belang bij de uitvoering, de inventarisatie is daarom gericht op feiten en niet op winstoptimalisatie. 
• Eerlijk speelveld voor inschrijvers: Alle inschrijvende slopers hebben dezelfde informatie, hierdoor wordt aanbesteding transparanter en objectiever. Dit leidt vaak tot een betere kwaliteit en een scherpere prijs.
• Maximaal benutten van circulaire kansen: De inventarisatie verschaft marktkennis en geeft inzicht in de circulaire mogelijkheden. Dit vergroot de kans dat een product circulair in de keten wordt gebracht. 

Hoe ziet een circulaire inventarisatie er uit?

Voor dat de sloop wordt aanbesteed geeft de opdrachtgever opdracht tot het inventariseren van een sloopproject. De circulaire expert voert op locatie een inventarisatie uit. Dit gebeurt, afhankelijk van de grootte van het gebouw, in meerdere locatiebezoeken. Tijdens een locatiebezoek maakt de expert foto's van de verschillende ruimtes en let hierbij goed op specifieke producten en materialen die niet op de bouwtekening staan. De foto's worden in de software geüpload, waarna dit op kantoor verder wordt uitgewerkt. Hier wordt ook aan de hand van bouwtekeningen de volledige constructie in kaart gebracht. 

De circulair expert stelt op basis van alle verzamelde data een rapport op. In het rapport staat per product het aantal, afmetingen, locatie, uit welk materiaal het is opgebouwd, losmaakbaarheid, potentiële CO2-reductie bij hergebruik en de verwachte afzet. De opdrachtgever ontvangt het rapport. Het rapport wordt meegenomen in de aanbesteding, alles inschrijvende slopers krijgen deze te zien. Hierna volgt het aanbestedingsproces. In fouten bij het circulair aanbesteden deel 2 gaan we in op de gunningscriteria, hoe dit nu gebeurt en waar de kansen liggen om dit te verbeteren.