Circulair slopen wordt steeds belangrijker. Hiervoor kiezen opdrachtgevers er steeds vaker voor om een sloopproject circulair aan te besteden. Een goede ontwikkeling, helaas zien we in de praktijk dat circulair aanbesteden niet altijd tot de meest circulaire manier van slopen leidt. In deel 2 van fouten bij circulair aanbesteden gaan we in op de beloftes die doormiddel van planvorming gemaakt worden. 

50% prijs en 50% planvorming. Opdrachtgevers die een sloopproject circulair aan willen besteden, zijn bereid hier meer geld voor uit te geven. Meer geld is vaak een goed startpunt om een verandering aan te jagen. Zeker als we kijken naar verduurzamen, zijn subsidies vaak de beweegreden geweest om elektrisch te rijden of zonnepanelen te nemen. Ook voor de sloopsector geeft extra financiële stimulans een duw in de goede richting. De vraag blijft wel of deze extra kosten opwegen tegen de daadwerkelijke verbeteringen. 

Planvorming

Een veelvoorkomende manier van circulair aanbesteden is op basis van planvorming. De opdrachtgever hangt een waarde aan circulair slopen, bijvoorbeeld 50%, en de andere 50% is dan prijs. Een inschrijvende sloper maakt een prijsopgave en stelt daarnaast een plan op hoe hij het sloopwerk circulair gaat uitvoeren. In dit plan neemt hij op wat hergebruikt wordt en hoe dit gebeurt. De opdrachtgever kent punten toe aan verschillende gunningscriteria en aan de prijs. De partij met de hoogste score wint het sloopproject. Het blijft vaak wel onduidelijk hoe de toegekende punten bepaald worden.

Planvorming zijn beloftes die de sloper vooraf doet aan de opdrachtgever. De sloper die het mooiste plan kan schrijven, kan hiermee een aanbesteding winnen, zelfs als deze veel duurder is. In een praktijkvoorbeeld kwamen wij een circulaire sloop tegen waarbij sloper X zich inschreef voor €80.000, terwijl sloper Y zich inschreef voor €150.000 (bijna 90% duurder). Echter, sloper Y haalde meer punten in de aanbesteding, waardoor hij het werk kreeg. Maar was de manier van circulair slopen in dit geval echt veel beter? Uit meerdere gesprekken met belanghebbenden bleek het circulaire slopen geen succes te zijn geweest, ondanks dat hier fors meer voor betaald is. 

Beloftes

Omdat een sloper van tevoren weet dat prijs even belangrijk is als het plan, wordt vaak veel aandacht en geld besteed aan het opstellen van een plan. Dit levert hoge plankosten op (door het inschakelen van externe bureau's), deze kosten worden uiteindelijk doorbelast naar de opdrachtgever. Het feit dat het plan zo belangrijk is voor het binnenhalen van een werk, biedt ook veel ruimte voor valse beloften op het gebied van circulariteit. Planvormers gebruiken slimme formuleringen. Zo wordt er vaak gesproken over de ambitie om iets te hergebruiken. Als hergebruik uiteindelijk niet mogelijk blijkt, beroept men zich erop dat het een ambitie was en geen harde belofte. Voor een opdrachtgever is het moeilijk om hier in het aanbestedingsproces doorheen te prikken. Het gevolg: een veel duurder sloopproject dat niet altijd beter scoort op circulariteit.

"Circulair lullen, afvalcontainer vullen"

Om te voorkomen dat mooie verhalen een sloopaanbesteding winnen, moeten sloopprojecten op een andere manier worden aanbesteed. Een manier waarbij circulair slopen daadwerkelijk loont.

Circulair aanbestedingsprotocol

Wij vinden dat er een verandering nodig is. Slopers moeten gestimuleerd worden om circulair te slopen, en dit moet gebeuren op basis van harde data. De opdrachtgever moet aan de andere kant alleen betalen als er daadwerkelijk hergebruik plaatsvindt. Wij begeleiden opdrachtgevers om dit te realiseren. Ons aanbestedingsprotocol gaat uit van aanbesteden op prijs. Circulariteit wordt gewaarborgd door de sloper een financiële bonus te geven voor de hoeveelheid CO₂-reductie die hij tijdens de sloop haalt. Op basis van een circulaire inventarisatie heeft de sloper inzicht in waar de kansen op hergebruik liggen. Door het invullen van een tool kan hij op basis van de producten uit de lijst zijn potentiële CO₂-bonus berekenen. Om het werk binnen te halen, kan hij voor eigen rekening en risico de potentiële bonus van zijn inschrijfsom aftrekken. Zo verbetert circulair handelen de concurrentiepositie.

Sloper X en Y uit het eerdere voorbeeld concurreren nu niet op basis van verhaal. Sloper X calculeert het werk op €100.000, terwijl sloper Y een calculatie maakt van €130.000. Echter, sloper Y ziet kansen om €50.000 aan bonussen te halen door hergebruik. Hierdoor verlaagt hij zijn inschrijfprijs naar €90.000. Sloper Y kan dus zijn prijs verlagen en zo door middel van hergebruik zijn concurrentiepositie verbeteren. De opdrachtgever betaalt wellicht iets meer voor het sloopproject, maar dit levert nu wél aantoonbaar meer hergebruik en CO₂-reductie op. In plaatst van discussies achteraf over beloftes die gemaakt zijn in de planvorming.

"Circulair slopen, CO2-reductie kopen"